Mais informações em:
http://www.e-cultura.pt/DestaquesDisplay.aspx?ID=2241
CRÓNICAS EM MIRANDÊS
O mirandês é uma língua astur-leonesa, que pertence ao grupo das línguas românicas. Durante séculos foi uma língua de transmissão oral, tendo sido dada a conhecer à comunidade científica e estudada pela primeira vez por José Leite de Vasconcelos, no fim do séc. XIX. Estima-se entre 7 e 10 mil o número actual de falantes, incluindo os que habitam no Concelho de Miranda do Douro, em três aldeias do Concelho de Vimioso e os i/emigrantes. Foi oficialmente reconhecida pela lei nº 7/99, de 29 de Janeiro, aprovada por unanimidade pela Assembleia da República.
Com o objectivo de contribuir para manter viva esta língua, o Centro Nacional de Cultura decidiu destacar semanalmente neste portal as crónicas em mirandês publicadas no semanário regional, A Voz do Nordeste pelo Dr. Amadeu Ferreira, presidente da Associaçon de Lhéngua Mirandesa.
Nun sáben ler ua huorta
Quando chega l tiempo de poner las huortas ye siempre la mesma matacion: amponer la torna de las lheiras, nun báian ls sucos a quedar galgueiros, ousmar quantas sucadas de cada berdura bai a poner, apartar las semientes, i treminar todo pa la buona lhuna assi l tiempo benga al
modo. Mas yá todo ampeçou par’ende un més antes, que el siempre gustou de fazer pul sou própio alforraque: ua squinica bien lhimpa de chinas, bien stercada – que falta me faç la palumbina! -, scabada até la tierra quedar nata i apuis mexé-la cun mano serena, cumo quien le faç fiestas, quando muito un palico, que sacho nun ye a la própia para bidas tan andebles. Apuis, ye mantener ceçon que bonde i ua çarapelheira ou un plástico porriba, nun baia algue gilada tardiega a dar cuonta de todo ou até ls páixaros, esses soprones de semientes.
A cada manhana, spreita la purmeira raça de sol, que ls uossos yá muitá le ándan a paladas, nun páran quietos un cachico, ls almanechas, siempre a rezingar: buona lhitrada de lheite bos dou todos ls dies, bota cálcio, i nien assi bos calhais... Mas nun adelantra, i ala pa la rue. Bai lhougo dreito a l’hourtica, parece que le falta l fuolgo, que até la tie le dixo, mas tu parece que stás boubo, nin drumes nin nada... El nun quier saber, cama agradecie-la quando era nuobo agora solo quedo alhá a sentir l fernesin a assobelá-me ls uossos i l miolho. Mal chega, dá ua purmeira mirada, atentiando culs uolhos cada mudança acumparado cul die atrás. Apuis, bai andando debagarico anquanto l frescor de la manhana se le anquelobrina ne l cuorpo cumo sangre nas benas: cula punta de ls dedos albanta un cachico de la lhona i de donde an donde yá l cebolhino s’assoma, yá las pumenteiras sóltan un berdegar tan zlido que mal se dá por eilhas, de las tomateiras nien seinha que stan mais tardiegas. Anda mais uns passos i sigue la lhinha de cada suco de patatas, capazes de lhebar la purmeira rega. Mais alantre, ls moránganos yá lhieban belhotros, i froles, anton, nin falar, a meter bergonha als porros mesmo al lhado. Las alfaces, essas botórun-se a medrar que pa la sumana yá dan salada.
Al
modo que bai andando, dá ua sachada eiqui, arrinca ua yerba acolhá, scuolhe uas chinas mais alantre, apuis çtorrona, i bei se ls anxertos nuobos prendírun bien. Ai, antoce nun te benes a zayunar?!, nun bés que yá ye meia manhana... Duolen-le agora mais ls uossos, custa-le mais a mexer la drobeç de ls braços i de las piernas, i ls nuolos de las manos parece que crecírun cumo bulhacos. Antes de salir, mira inda outra beç la huorta i bei cumo todo reina, stá eilhi la sue assinatura. Un oupor, que nunca soubo splicar, chube-le al parriba, ponendo-le ls uolhos a relhuzir, i lhembra-le siempre ua beç que le dezira al filho: poemas?, esso ye assi cumo cumo la mie huorta, agora que nun me sabe a fame pus nun tengo percison deilha para comer. Sabes porque naide le dá balor? Ye que nun sáben ler ua huorta, se fur faceirada cumo debe de ser. Dá-me pena que nun sában l que ban a perder, que l cuorpo yá nun me dá para mais. I a cada anho quaijeque nun aguanta la pregunta se essa será la redadeira beç...
